DEMOKRASİ TAMAMSA “DEMOKRATUR” KONUŞALIM

Demokrasi bize anlatılageldiğine göre; “eski Yunancadaki demos (halk) ve kratos (otorite) sözcüklerinin birleşiminden oluşan” ve sözlüğe göre halkın kendi kendini yönetmesi anlamına gelen bir kavram. Uygulamada ise yönetim gücünün halkın iradesi tarafından belirlenmesi ve denetlenmesi esasına dayandığı söyleniyor. Söyleniyor söylenmesine de buna göre; halkın kim olduğu, kimlerden oluştuğu, kimlerden oluşmadığı, yönetim sürecine nasıl dâhil olduğu, yönetimi gücünü hangi yönde şekillendirdiği gibi bir dizi soruyu da beraberinde getiriyor. Literatürde yazan binlerce cümle bulunsa da demokrasi denilince çoğumuzun aklına ne geliyor? Sandık, seçmen listesi, aday listeleri, oy pusulası, mühür ve televizyonlarda il il yayınlanan ajanslardan gelen (AA ve ANKA şimdilik) sonuç ekranı. Sonra da peş peşe gelen “millet iradesi tecelli etti” cümleleri. İyi de mesele gerçekten bu kadar basit mi? Sadece sandığın kurulması ve seçimlerin yapılıyor olması temsili demokrasinin gerçekleşmesi anlamına geliyor mu? Tabi ki hayır! Demokrasi zannettiğiniz şey ona çok benziyor gibi görünse de tamamen zıttı olan demokratur olabilir.

Kavram olarak literatürde yer almamakla birlikte demokratur, son dönemde tartışılması gereken konuların en başında olması gerekir. Özellikle temsili demokrasinin uygulamada sorunlu olması ve seçim sistemlerinin demokratik ilkeler doğrultusunda yapılandırılamaması bile bu tartışmanın gerekliliğini gösterir. Demokratur, eski başbakanlardan Prof. Dr. Necmettin Erbakan’ın siyasi söylemlerinde sıkça yer verdiği ifadelerden birisidir. Erbakan’ın seçim sistemlerine ilişkin eleştirilerinde yer verdiği demokratur seçim sistemlerinin sorgulanması açısından oldukça önemlidir. Erbakan’a göre Türkiye’de gerçek demokrasi değil, hileli bir demokrasi uygulanmaktadır. Demokrasi yerine demokratur rejimi uygulanmaktadır. Latincede baskı yapan rejim anlamına gelen “diktatur” ile halkın kendi kendini hür iradesi ve tercihi ile idare etmesi manasındaki “demokrasi” kelimesinin birleşmesiyle oluşan “demokratur” kelimesi halkın yönetime alet edilmesi anlamına gelmektedir. “Ben seçtim zanneder, hâlbuki kendisine dikte edilenleri iktidara taşımıştır”. Haberi yok!

Peki demokrasi ile demokratur arasındaki fark nedir? Buna bakalım.

Demokraside halkın belirleyici olması gerekir. Demokraturda halk belirleyici değil onaylayıcıdır.

Demokraside süreç aşağıdan yukarıya kurulmalıdır. Demokraturda yukarıda belirlenen aşağıda meşrulaştırılır.

Demokraside aday halkın önüne doğal bir yarışın sonunda çıkar. Demokraturda aday çoğu zaman dar bir siyasi çevrenin süzgecinden geçirilip (bunların ne olduğunu çocuklar bile bilir) hazır paket halinde seçmene sunulur.

Birinde irade vardır, diğerinde irade görüntüsü.

Birinde temsil vardır, diğerinde temsilin dekoru. Mesele aslında tam olarak buradan başlar.

Örneğin milletvekili genel seçimlerine bu gözle bakalım şimdi. Gerçekten milletvekillerini halk mı seçiyor, yoksa halk daha önce belirlenmiş listeleri mi onaylıyor? Çünkü milletvekili genel seçiminde seçmenin önüne tek tek şahıslar değil, büyük ölçüde siyasi partilerin hazırladığı listeler geliyor. O listelerde kimin hangi sıraya yazıldığı ise çoğu zaman başvuruların son günü son saati ve hatta son dakika ortaya çıkıyor (o kadar ki aday kendisi bile o esnada öğreniyor). İl teşkilatları ayrı düşünüyor, ilçe teşkilatları ayrı hesap yapıyor, parti tabanı ayrı kanaat taşıyor; ama son noktada nihai belirleyici genel merkez oluyor. Liste yapılıyor, sıralama yapılıyor, sonra vatandaşa da “buyurun, demokratik tercihinizi yapın” deniliyor. Yıllardır sayfalar dolusu kitaplar, makaleler, demeçler, güzellemeler hepsi ortada ama seçmen listede belirlemede (halbuki liste dışında isim yazabilmek çok zor değil) ortada yok!

Demokratur tam da burada işte. Seçim var, sandıklar var. Adaylar var. Oylar bir güzel kullanılıyor. Ama vatandaş seçim sürecinin öznesi değil kendisine sunulanlardan ibaret bir tercih yapmak durumunda. “Bizi seçtiklerimiz mi”, “birilerinin seçtiklerinin arasından tercih ettiklerimiz mi?” Hangisi dersiniz?

Yeni yazılarla tekrar buluşuncaya kadar sağlıklı, mutlu ve huzurlu kalın, hoşcakalın.

10.04.2026